Spinalonga bij Elounda: fort en leprozerie op Kreta

In de baai van Mirabello ligt een rotseiland voor de haven van Elounda. Dat is Spinalonga. De eforie van Lasithi leidt de naam af van verbasteringen van „eis tin Elounda”: in Venetiaanse stukken staat stinalonde of Stinalonda. Daaruit werd Spinalonga, voor de haven en voor de rots. In 1571 besloot de Senaat het eiland te versterken. De werken begonnen in 1579. Het fort moest een landing weren en de zoutpannen in de baai dekken. Op de halvemaan Barbariga zit een reliëf van de gevleugelde leeuw van Sint-Marcus.

Direct ten zuiden van de westelijke hoofdpoort, de Porta Maestra, staat de wachtzaal uit 1579-1580. Het ronde gewelf kwam er rond 1582. Van 1904 tot 1957 werd dezelfde zaal het ontsmettingsgebouw, met een stoof voor geld en brieven die het eiland verlieten. Hoger op de westflank staat de kerk van Agios Nikolaos, het enige gebouw van vóór de grote vestingwerken. Van de twee gewelfde beuken blijft de oostkant over. In de apsis van de zuidelijke beuk zitten veertiende-eeuwse fresco’s: een Deësis, Christus tussen Maria en Johannes de Doper, en een Annunciatie.

De Kretenzische Staat besloot in 1903 alle leprapatiënten van Kreta op dit eiland te huisvesten. De eerste patiënten kwamen in 1904. Na 1913 volgden ook zieken uit de rest van Griekenland. Zij richtten de broederschap Agios Panteleimon op. Epameinondas Remoundakis, student rechten, kwam in 1936 als patiënt aan. Een inscriptie op de oostkant van de ringweg herinnert aan de voltooiing in 1939. Het oude moskeegebouw werd ziekenhuis. In 1957 vertrokken de laatste patiënten, ongeveer dertig, naar Agia Varvara in Athene. Op de houten deur schreef een patiënte met potlood dat op woensdag 19 juni 1957 de laatste vertrok.