Veiliger speelgoed: nieuw onderzoek en tips voor Sint

Bij SlimmeKids begint Sinterklaas altijd met dezelfde vraag: welk speelgoed is leuk, én mogen we het ons kind met een gerust hart in handen geven? Op 9 november 2026 kwam daar een nieuw stuk context bij. Geen nieuwe testhits, wel de start van een groot onderzoek naar veiliger en duurzamer kinderspeelgoed.

De Universiteit van Amsterdam leidt het consortium TOYS — voluit: Transforming Toys through Materials, Design and Behaviour. Het project duurt 54 maanden en ontvangt 7,4 miljoen euro van de Nationale Wetenschapsagenda. Dat staat in het UvA-nieuwsbericht van 9 november en in de NWO-aankondiging van dezelfde dag over elf consortia.

Wat er volgens de onderzoekers misgaat

Kapotte bouwblokjes, gehavende poppen, versleten knuffels: speelgoed gaat vaak niet lang mee en is lastig te recyclen. Tegelijk zijn er zorgen over de veiligheid van de gebruikte materialen. Meer dan 90 procent van het speelgoed is volgens de UvA gemaakt van nieuw plastic uit fossiele grondstoffen. Door de mix van materialen en toevoegingen is recycling moeilijk.

Alleen “gewoon plastic” vervangen door een biobased alternatief is volgens het consortium niet genoeg. Materialen moeten veilig zijn, lang meegaan, herbruikbaar en goed te recyclen. Projectleider Chris Slootweg, hoogleraar circulaire chemie aan de UvA, vat het in het persbericht samen als een keten van keuzes: van molecuul tot speelgoedkast — en wat er daarna met het materiaal gebeurt.

Belangrijk, en daar zijn we bij SlimmeKids nadrukkelijk in: dit is het begin van onderzoek, geen lijst met afgekeurde speelgoedsets. We claimen hier geen nieuwe labresultaten.

Wat TOYS de komende jaren wél gaat doen

In het project werken 34 organisaties samen, met kennis van onder meer materialen, chemie, toxicologie, ontwerp, gedrag, economie en recht. De UvA leidt; Stichting Materials Innovation Institute (M2i) ondersteunt onder meer de organisatie en communicatie. Op de NWO-lijst staan verder onder meer het RIVM, Buro-NVWA, Milieu Centraal en HEMA als consortiumpartners. Zij gaan dus meedenken en meewerken — dat is iets anders dan dat er nu al nieuwe regels of winkelschappen zijn omgegooid.

Een deelproject richt zich op nieuwe polymeren en additieven: biobased en beter recyclebare alternatieven, en veiliger kleurstoffen, vlamvertragers en andere toevoegingen, volgens de Safe-and-Sustainable-by-Design-aanpak. De onderzoekers willen onder meer kijken of schadelijke stoffen vrijkomen als speelgoed breekt of met speeksel in aanraking komt. Het doel is minstens vier veelbelovende materiaalsystemen te ontwikkelen en te karakteriseren. Daarnaast kijkt TOYS naar circulair ontwerp, repareren, delen, doorgeven en recycling, en naar hoe gezinnen en regels aankoop en gebruik beïnvloeden. Samen met producenten, retailers, consumentenorganisaties, gezinnen en toezichthouders wil het consortium oplossingen testen in vier demonstraties en praktische richtlijnen maken.

Kortom: over een paar jaar hopen we als ouders merkbare verbeteringen te zien. Vandaag verandert er in de winkel nog niets vanzelf.

Wat je wél kunt doen deze Sinterklaas

De praktische basis hebben we al verzameld in ons artikel over veilig speelgoed kopen voor Sinterklaas, met tips van NVWA en FOD Economie. Dit stuk voegt daar een tweede laag aan toe: kies niet alleen veilig, maar ook zo dat het langer meegaat en minder snel op de berg afval belandt.

Bij SlimmeKids merken we dat verlanglijstjes vaak voller raken dan nodig. Bespreek met je kind wat het écht wil hergebruiken, repareren of delen. Een goed blokkentoren-set of een stevige houten trein die jaren meekan, wint het vaak van drie goedkope sets die na een week wrak zijn. Hoe je zo’n lijst rustig maakt, staat in ons stuk over het verlanglijstje voor Sinterklaas en kerst.

Let ook op signalen die je nú al kunt checken: leeftijdskeurmerk, stevige afwerking, geen losse kleine onderdelen bij jonge kinderen, en of je iets kunt namaken of laten maken als een stukje afbreekt. Recente terugroepacties, zoals de houten telefoon bij Wibra of ons overzicht van terugroepacties in oktober, laten zien dat ook “onschuldig” ogend speelgoed soms van de markt moet. Dat is geen reden tot paniek, wél om het aankoopbewijs en de merknaam te bewaren.

Wat we bewust niet beloven

We beloven geen “TOYS-keurmerk” in de schoen, en geen garantie dat hout altijd veiliger is dan plastic. Houten speelgoed kan prachtig én riskant zijn als onderdelen loslaten; plastic kan prima zijn als het aan de eisen voldoet. Het onderzoek moet juist die materiaalkeuzes beter maken. Tot die resultaten er zijn, blijven we bij wat we wél weten: koop alert, kies duurzaam waar het kan, en volg officiële waarschuwingen.

Wij geloven dat Sinterklaas vooral feest moet blijven. Een korter lijstje met spullen die blijven, is vaak een cadeau aan je kind — en aan de volgende ronde op de kinderopvang of bij een neefje.

Bronnen: Universiteit van Amsterdam, Kinderspeelgoed moet veiliger en duurzamer; NWO, NWA-ORC-ronde 2025: elf consortia.

Foto: PxHere — CC0 1.0 (uitsnede).