Nieuwe wet kinderopvang: dit zegt de Raad van State

Bij SlimmeKids volgen we de nieuwe financiering van de kinderopvang al langer: het gaat over terugvorderingen, de rekening aan het eind van de maand, en of er straks ook écht een plek is. Op 9 november 2026 publiceerde de Raad van State een advies dat daarbij hoort. Wij lezen het niet als een nieuw stelsel dat al ingaat, maar als een serie waarschuwingen waar het kabinet eerst iets mee moet.

De Afdeling advisering stelde het advies op 4 november vast. Het gaat over de Wet financiering kinderopvang: de huidige kinderopvangtoeslag verdwijnt en maakt plaats voor een hoge, inkomensonafhankelijke vergoeding voor opvang van kinderen van werkende ouders. Die vergoeding wordt als subsidie rechtstreeks aan de opvangorganisatie uitbetaald, op basis van de gecontracteerde of gefactureerde uren. Dat staat zo in het nieuwsbericht van de Raad van State en in het volledige advies.

Wat het wetsvoorstel volgens de Raad van State belooft

De kern is eenvoudiger en zekerder voor ouders. Wie aan de voorwaarden voldoet — waaronder de arbeidseis — krijgt recht op gesubsidieerde opvang. De subsidie bedraagt 95,6 procent van de uurprijs, tot aan de maximumuurprijs, met een maximum van 230 opvanguren per kind per maand. Ouders sluiten een overeenkomst met een minimale eigen bijdrage. Terugvorderingen bij ouders moeten daarmee tot het verleden behoren.

Dat percentage kennen trouwe lezers al uit ons artikel over kinderopvang in 2029 en de vergoeding van 95,6 procent. Dit stuk gaat niet over die uitleg herhalen, maar over wat de Raad van State er nú van vindt — vóór het voorstel naar de Tweede Kamer gaat.

De Raad van State onderschrijft de richting van directe financiering. Minder gedoe, geen nabetalingen die gezinnen overrompelen: in zoverre behaalt het voorstel zijn doelen. Daar horen we bij SlimmeKids graag bij. Tegelijk zegt de Afdeling nadrukkelijk: dit voorstel is niet gericht op de bredere doelen van het rijk — arbeidsparticipatie van ouders én de ontwikkeling van jonge kinderen.

Meer aandacht voor ontwikkeling, en de arbeidseis

Juist omdat er veel extra publiek geld in omgaat, wil de Raad van State meer aandacht voor het ontwikkelingsdoel. Kinderopvang en voorschoolse educatie helpen vooral kinderen die in minder gunstige omstandigheden opgroeien. Als juist zij later moeilijker een plek vinden, schiet het stelsel dat doel voorbij.

In dat verband acht de Afdeling heroverweging van de arbeidseis op zijn plaats. In het voorstel blijft die eis staan. Uit de toelichting bij het wetsvoorstel, zo geeft de Raad van State weer, bestaat in de praktijk een sterke wens om die eis te laten vallen: hij schrikt ouders af, staat het ontwikkelingsdoel in de weg en maakt de uitvoering ingewikkelder. Afschaffing zou volgens diezelfde toelichting een half miljard euro extra kosten. De Afdeling ziet weinig voordelen tegenover die nadelen, onder meer omdat de arbeidseis zonder ureneis weinig onderscheidend meer is.

Volgens de toelichting, zo geeft de Raad van State weer, is het verwachte effect op de arbeidsparticipatie van ouders beperkt. Voor lagere inkomens verandert er financieel weinig, omdat zij nu al de maximale vergoeding van 96 procent krijgen. Hogere inkomens merken wél een groot voordeel, maar hun arbeidsparticipatie is al hoog; zij zullen naar verwachting vooral informele opvang (bijvoorbeeld door grootouders) vervangen door formele opvang. Daardoor stijgt de vraag, terwijl meer werken nauwelijks toeneemt.

Bij SlimmeKids vertalen we dat zo: het advies zegt niet dat de arbeidseis morgen verdwijnt. Het zegt wél dat het kabinet dit opnieuw moet wegen, met oog voor toegankelijkheid. Tot er een wet is, blijft de huidige toeslag relevant — zie ook onze uitleg over de maximumuurprijzen in 2027.

De zorg die wij het meest herkennen: is er straks plek — en voor wie?

Volgens het advies leidt het voorstel naar verwachting tot 23 procent meer vraag. De jaarlijkse meerkosten zijn circa 3,7 miljard euro; de totale overheidsuitgaven aan kinderopvang komen daarmee op bijna 9 miljard euro per jaar. De Raad van State waarschuwt dat de vraag sneller kan stijgen dan het aanbod, onder meer door personeelstekorten en huisvesting. Dat kan prijsstijgingen geven.

Daar komt bij: de huidige maximumuurprijzen liggen volgens onderzoek waar de Raad van State naar verwijst vaak onder de kostprijs. Stijgen de tarieven, dan kan de eigen bijdrage hoger uitvallen. Voor ouders met een laag inkomen, voor wie die bijdrage te zwaar wordt, wordt opvang dan juist minder toegankelijk. De voorgestelde subsidieregeling biedt de overheid volgens de Afdeling geen gerichte middelen om het aanbod te sturen. Zij adviseert het kabinet uit te leggen welke maatregelen volgen als het aanbod achterblijft.

Die zorg is niet nieuw. We schreven eerder al over lage inkomens in de overgang naar het nieuwe stelsel en over tarieven die boven de maximumuurprijs uitkomen. Het advies bevestigt hoe reëel dat risico is — en vraagt om een antwoord vóór indiening bij de Kamer.

Testen in de praktijk: één jaar is krap

Het voornemen is om in 2027 “droog te oefenen”, in 2028 te testen in de praktijk en in 2029 het stelsel algemeen in te voeren. De Raad van State begrijpt die gefaseerde start, maar merkt op dat ervaring opdoen, evalueren, eventueel de wet wijzigen én de uitvoering aanpassen in één jaar praktisch weinig realistisch lijkt. Ook daar moet de toelichting volgens de Afdeling scherper over zijn.

Verder vraagt het advies aandacht voor verspilling en fraude, voor toezicht, en voor overleg met de Europese Commissie over staatssteunregels. Dat zijn vooral punten voor wetgever en sector. Voor ouders is de boodschap vooral: dit is nog geen eindpunt.

Onze leeswijzer bij SlimmeKids

Wij juichen toe dat terugvorderingen bij ouders moeten verdwijnen. Dat is een les uit de toeslagenaffaire die gezinnen rust kan geven. Tegelijk horen we de Raad van State zo: bijna-gratis opvang heeft alleen zin als er plek is, als de eigen bijdrage behapbaar blijft, en als ook kinderen die de voorschool het hardst nodig hebben er terechtkunnen. Lokale bruggen, zoals de tijdelijk gratis voorschool in Hulst, lossen dat landelijke vraagstuk niet op.

Kortom: bewaar dit advies als context, niet als een nieuwe rekentool. Tot er een wet is, reken je op de regels van nu. En vraag bij je opvang gerust na hoe zij de komende jaren naar plekken, tarieven en wachtlijsten kijken.

Bronnen: Raad van State, nieuws 9 november 2026; Raad van State, advies Wet financiering kinderopvang.

Foto: JoachimKohler-HB via Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0 (uitsnede).