'Pas op!': waarom je kind niet durft te klimmen of vies te worden

'Pas op!' 'Niet zo hoog!' 'Straks word je vies!' Het zijn zinnetjes die bijna elke ouder op de speelplaats wel eens roept, uit zorg en meestal zonder erbij na te denken. Toch blijven ze bij jonge kinderen langer hangen dan we denken. Een kleinschalig onderzoek uit 2026 bij kinderen van drie tot vijf jaar laat zien dat peuters en kleuters modder, water en klimrekken gaan mijden, niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat ze de waarschuwingen van volwassenen hebben overgenomen.

Wat het onderzoek zag

Onderzoeker Rebekah Gear van Nottingham Trent University volgde samen met een kleuterleerkracht kinderen van drie tot vijf jaar op het schoolplein van een school. De onderzoekers observeerden het buitenspel en lieten de kinderen in kleine groepjes foto's maken van wat ze leuk en niet leuk vonden.

Opvallend: de kinderen meden plekken met modder, water en klimtoestellen, terwijl ze die plekken goed kenden en niemand hen tegenhield. Ze zeiden dingen als 'Ik kan vallen', 'Ik wil niet nat worden' en 'De juf laat me niet'. Tijdens de observaties hoorden de onderzoekers volwassenen roepen: 'Pas op', 'Niet te hoog klimmen', 'Kijk uit'. Ook thuis kregen de kinderen zulke boodschappen mee. Een kind vertelde dat mama het niet meer laat klimmen sinds het een keer zijn neus stootte. De conclusie van Gear: die voorzichtigheid was aangeleerd, niet aangeboren.

Andere woorden, ander spel

Daarna veranderde de school het een en ander. Materiaal kwam binnen handbereik te staan. Er kwam een eenvoudig plan over wat veilig was en wat kinderen zelf mochten proberen, en dat werd ook met de kinderen besproken. Volwassenen wachtten even voor ze ingrepen en gebruikten andere woorden: 'Probeer maar eens en voel hoe het gaat', 'Ik ben hier als je me nodig hebt', 'Hoe ga je dat aanpakken?' Bij de modder- en waterplekken hingen voortaan schorten.

Binnen enkele weken speelden de kinderen op plekken die ze eerst meden. Ze klommen, kliederden met water, maakten modderhapjes in de modderkeuken en kozen zelf waar ze mee bezig wilden zijn. Het gaat om één school en een kleine groep kinderen, dus harde conclusies voor alle kinderen kun je er niet uit trekken. Maar het patroon herkennen veel ouders meteen.

Waarom een bult erbij hoort

Risicovol spelen betekent niet dat je kind gevaar opzoekt. Het gaat om spel dat een beetje spannend is: klimmen, balanceren, van een muurtje springen, hard fietsen, ravotten. Zo leert een kind wat het kan, hoe het een risico inschat en hoe het omgaat met een valpartij. Kind en Gezin noemt risicovol spel onmisbaar voor de ontwikkeling: een blauwe plek of schram hoort erbij. En vuil worden? Dat is volgens Kind en Gezin 'gewoon een vanzelfsprekend gevolg van buiten spelen', geen risico.

Ook in Nederland zit het goed met de bereidheid van ouders. Uit onderzoek van VeiligheidNL uit 2025 onder 465 ouders van kinderen van drie tot zeven jaar blijkt dat ouders even tolerant zijn over risicovol spelen als in 2018. Kinderen spelen ook vaker risicovol als hun ouders daar positief tegenover staan. Op kinderveiligheid.nl vind je de Durfwijzer van VeiligheidNL, waarmee je ontdekt hoe jouw kind en jijzelf met risico's omgaan.

Zo help je je kind durven

Vervang 'pas op' door een vraag

'Pas op' zegt een kind niet wát het moet doen. Een vraag laat het zelf nadenken: 'Waar zet je je voet?', 'Voel je of die tak stevig is?', 'Hoe kom je weer naar beneden?' Of geef een concrete tip: 'Houd je met twee handen vast.' En soms is 'Ik ben hier' genoeg.

Wacht even voor je ingrijpt

Tel in stilte tot tien. Vaak lost je kind het zelf op, en dat geeft meer zelfvertrouwen dan elke hand die je toesteekt. Bij echt gevaar, zoals verkeer of diep water, grijp je natuurlijk meteen in.

Maak vies worden makkelijk

Trek oude kleren of een regenpak aan, neem een schort mee naar de zandbak en zet laarzen klaar bij de deur. Dan hoeft niemand zich druk te maken over een modderbroek, en je kind ook niet.

Bouw stap voor stap op

Een kind dat niet durft, hoeft niet meteen de hoogste rek op. Begin bij een laag muurtje, een boomstam op de grond of de onderste tree van het klimrek. Benoem wat het al kan: 'Gisteren stond je op de eerste tree, nu op de tweede.' Wie wil, beloont die stapjes met een sticker op de beloningskaart.

Laat je kind zelf kiezen

Hoe hoog, hoe snel, wel of niet in de plas: laat je kind die keuze zoveel mogelijk zelf maken. Is het bang, neem dat dan serieus en dring niet aan. Durven groeit van binnenuit.

Meer lezen? Ontdek waarom buiten spelen peuters en kleuters goed doet, zoek een plek om te ravotten bij Leuk voor kinderen of lees verder bij Opvoeding & ontwikkeling.

Headerfoto: SlimmeKids, gegenereerde afbeelding (geen echte personen). Bronnen: Nottingham Trent University (Rebekah Gear, oktober 2026), Kind en Gezin, VeiligheidNL.