Onderzoek in gebarende gezinnen: zo leren jonge kinderen woorden koppelen aan dingen

Kinderen die jong Nederlandse Gebarentaal leren, doorlopen hun taalontwikkeling net zo snel en in dezelfde stappen als kinderen die niet gebaren. Alleen het samen kijken gaat anders. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Jennifer Sander aan het Baby & Child Research Center van de Radboud Universiteit. Sander verdedigt haar proefschrift op 23 oktober in de aula van de universiteit in Nijmegen.

Wat is gezamenlijke aandacht?

Een baby moet uitzoeken welk woord bij welk ding hoort. Dat leert het via gezamenlijke aandacht: ouder en kind letten samen op hetzelfde, zoals een bal of een plaatje in een boek, en de ouder benoemt het. Op zo'n moment kan het kind het woord aan het ding koppelen.

Wat gezamenlijke aandacht precies is, daarover verschillen onderzoekers van mening. Volgens de kijkgedragtheorie gaat het om tegelijk naar hetzelfde kijken. Volgens de interactietheorie moeten ouder en kind daarnaast allebei beseffen dat ze samen ergens op letten.

Wat het onderzoek liet zien

Sander reed met de onderzoeksbus 'Wetenschap op Wielen' zo'n 7.000 kilometer door Nederland. In de bus filmde ze speel- en voorleessessies van gebarende en niet-gebarende ouders met hun kinderen. Ze lette vooral op de momenten waarop een ouder een voorwerp of gebeurtenis benoemde.

Gebarende kinderen kijken herhaaldelijk heen en weer tussen het voorwerp en de ouder die gebaart. Gebarende ouders en kinderen keken ook veel vaker naar elkaar en gebruikten vaker aanraking om de aandacht naar elkaar of naar een voorwerp te trekken. De ouders zorgden er vaak voor dat hun kind naar hen keek voordat ze een gebaar maakten. Niet-gebarende ouders deden dat ook, maar veel minder vaak.

De kijkgedragtheorie blijft daardoor niet overeind voor kinderen die gebarentaal gebruiken. "Gezamenlijke aandacht gaat dus niet alleen om het gelijktijdig kijken naar hetzelfde voorwerp", zegt Sander. En toch verloopt hun taalontwikkeling hetzelfde. "Verzorgers zijn ontzettend flexibel in het ondersteunen van hun kind bij het leren van taal. De manier waarop ze dit doen verschilt, maar het resultaat is hetzelfde."

Waarom dit ook voor horende gezinnen interessant is

Er is dus niet één vaste manier van samen kijken. Ouder en kind vinden elkaar rond hetzelfde ding, en de ouder benut dat moment om iets te benoemen. Sander wijst ook op de onderzoekspraktijk: wie je onderzoekt, beïnvloedt je conclusie. "Als we in de wetenschap meer onderzoek doen naar zulke groepen, kunnen we écht uitspraken gaan doen over taalontwikkeling in het algemeen."

Wat je hier thuis mee kunt

• Volg de blik van je kind. Kijkt je baby naar de kat, benoem dan de kat. Je haakt aan bij waar de aandacht al is, in plaats van die te verleggen.
• Zorg dat je kind je ziet. Gebarende ouders wachten tot hun kind kijkt voordat ze iets benoemen. Op ooghoogte zitten maakt dat makkelijker.
• Geef tijd om heen en weer te kijken. Een kind dat van het plaatje naar jou kijkt en weer terug, is aan het koppelen. Wacht even voordat je doorgaat.
• Gebruik je handen. Wijs het plaatje aan of tik er licht op om de aandacht samen te brengen.
• Lees samen voor. Bij een prentenboek kijk en benoem je vanzelf samen. Meer daarover in Voorlezen aan peuters en kleuters.

Groeit je kind op met meer dan één taal? Lees dan ook Talen mixen thuis.

Onze kijk

Voor ouders die gebarentaal gebruiken, is dit geruststellend: hun kind leert net zo snel taal. Voor alle ouders onderstreept het onderzoek dat taal begint bij de momenten waarop je samen naar iets kijkt en het een naam geeft.